|
Konferencja 2002 - Materiały
Charakterystyka gospodarstw ekologicznych w Szwajcarii i Polsce w regionach graniczących z Niemcami – podobieństwa i różnice
Kinga Kuziela
Sekcja Rolnictwa Ekologicznego i Ekoturystyki “Siewca”
SKN Ogólnej Uprawy Roli i Roślin
Akademia Rolnicza we Wrocławiu
ul. C.K. Norwida 25
Wrocław
email: siewca@star.ar.wroc.pl
Słowa kluczowe: rolnictwo ekologiczne, Szwajcaria, Thurgau, Polska, Dolny Śląsk
W Europie gospodarstwa ekologiczne zajmują powierzchnię około 1,2 mln ha (1-2% ogólnej powierzchni użytków rolniczych). Krajami w których rolnictwo ekologiczne rozwija się już od wielu lat i stanowi kilka procent ogółu użytków rolnych są: Niemcy (314 tys. ha), Austria (257 tys. ha), Włochy (200 tys. ha), Szwecja (104 tys. ha), Francja (95 tys. ha) i Szwajcaria.
Rolnictwo Szwajcarii jest wysoko towarowe. Użytki rolne zajmują około połowy powierzchni kraju, z tego łąki i pastwiska – 40%, natomiast grunty orne i sady tylko 10%. Przeciętna wielkość gospodarstwa rolnego wynosi 9 ha, jednak dominują farmy 10-20 ha. Hodowla zwierząt dostarcza ponad 80 % wartości produkcji rolnej. Najbardziej rozpowszechniona jest hodowla bydła mlecznego i trzody chlewnej. Całkowita powierzchnia gospodarstw ekologicznych w Szwajcarii wynosiła w 1999 roku 7,3 % użytków rolnych. W 1993 roku było w Szwajcarii 1228 gospodarstw ekologicznych, a już w 1999 ta liczba wyniosła 4818 gospodarstw. W Polsce w roku 1993 było około 200 gospodarstw ekologicznych, a w 1999 liczba ta sięgneła 1900. Powierzchnia gospodarstw ekologicznych w Polsce wyniosła w 1999 roku 0,06 % ogółu użytków rolnych.
Porównywanymi regionami graniczącymi z Niemcami to kanton Thurgau (Turgowia) w Szwajcarii i Województwo Dolnośląskie w Polsce. Kanton Thurgau ma powierzchnię 1014 km2, 223,4 tys mieszkańców. Zajmuje pagórkowaty i górzysty obszar we wschodniej części Wyżyny Szwajcarskiej. Wysokości wahają się od 400 do 1000 m.n.p.m. Region ma charakter przemysłowo-rolniczy. Uprawia się tu zboża, winorośla, warzywa, drzewa owocowe (Turgowia słynie w całej Szwajcarii z sadów jabłoniowych). Rozwinięta hodowla bydła i owiec. Klimat umiarkowany, dość chłodny i wilgotny (opady sięgają rocznie ponad 800 mm). Województwo Dolnośląskie zajmuje powierzchnię 19948 km2. Zamieszkuję ten region 298,2 tys mieszkańców. Jest to region przemysłowo-rolniczy. Na dobrych glebach uprawia się buraki cukrowe, rzepak, zboża. Hodowla głównie trzody, a na terenach o słabszych glebach - bydła mlecznego. Klimat umiarkowany, charakteryzujący się łagodną zimą i niezbyt upalnymi latami. Dużo opadów (około 450 mm). Dolny Śląsk ma urozmaiconą rzeźbę terenu. Na południu Sudety, na północy pas wzgórz, a między nimi urodzajna i żyzna Nizina Śląska. Thurgau i Dolny Śląsk są zatem bardzo podobnymi regionami pod względem klimatycznym i przyrodniczym.
Na Dolnym Śląsku jest 8 gospodarstw ekologicznych z atestem Ekolandu. Łącznie zajmują one 205 ha. Gospodarstwem ekologicznym, które jest charakterystyczne dla tego regionu jest gospodarstwo Państwa Jochymków w Bukówce niedaleko Lubawki. Zajmuje ono 51,57 ha na których uprawia się zboża, ziemniaki, truskawki i warzywa (cebula, fasola szparagowa, marchew). Wśród zwierząt gospodarskich są konie rekreacyjne, owce i króliki. Oprócz produkcji rolnej gospodarstwo prowadzi działalność ekoturystyczną, która jest dodatkowym i istotnym elementem w budżecie właścicieli. W kantonie Thurgau jest około 250 gospodarstw ekologicznych, które zajmuja obszar 2000 ha.
Szwajcarskie gospodarstwo Tegerbuch (powierzchnia 44 ha) w Basadingen nastawione było na hodowlę bydła mlecznego. Stado liczyło 30 krów + przychówek oraz 20 opasów, które były wypasane na łąkach alpejskich. Uprawiano tam zboża (pszenica orkisz, pszenica tradycyjna, owies nagi), warzywa (por, marchew, sałata, seler), ziemniaki, buraki i kukurydza pastewna. W odróżnieniu od polskich gospodarstw, szwajcarzy bio-bauerzy nie prowadzą działalności hotelarskiej. Skupiają się na produkcji rolnej. Nie mają takiej potrzeby gdyż farmerzy otrzymują z kasy państwa dotacje do produkcji, które są dwa razy większe od polskich realiów. W Polsce praktycznie nie istnieje rynek produktów ekologicznych. Pojednyńcze małe sklepiki sprzedają płody rolne eko-rolników lecz na małą skalę i działają tylko lokalnie. Mimo dużego popytu sklepy te często bankrutują. W Polsce produkty te są o 20-30 % droższe od tradycyjnych. Natomiast w Szwajcarii rynek produktów pochodzących z gospodarstw ekologicznych jest bardzo rozwinięty. W supermarketach COOP i MIBA są wydzielona stoiska gdzie konsumenci mogą bez problemów nabywać bio-produkty, które są droższe od konwencjonalnych do 20 %. Obecnie da się powoli zauważać przesyt rynku tymi produktami. Szwajcarzy w najbliższej przyszłości będą szukali rynków zbytu zagranicą. W Unii Europiejskiej już można nabywać bio-produkty “made in switzerland”. Miejmy nadzieję, że ma rynkach UE znajdzie się miejsce na polskie produkty z gospodarstw ekologicznych.
Literatura:
- Strony internetowe: szwajcarskiego urzędu statystycznego i Ekolandu
Rolnictwo ekologiczne w Czechach ze szczególnym uwzględnieniem Jeseników Ecological farming in Jeseniki (Czech Republic)
Wojciech Pusz
Sekcja Rolnictwa Ekologicznego i Ekoturystyki “Siewca”
SKN Ogólnej Uprawy Roli i Roślin
Akademia Rolnicza we Wrocławiu
ul. C.K. Norwida 25
Wrocław
email: siewca@star.ar.wroc.pl, agrostrona@poczta.fm
Słowa kluczowe: rolnictwo ekologiczne, Czechy, Jeseniki
Jeseniki to stare góry charakteryzujące się średnimi wysokościami. Najwyższy szczyt to Pradĕd o wysokości 1491 m.n.p.m. Malownicze przedgórze Jeseników z łagodnymi wzgórzami to miejsce gdzie działa wiele gospodarstw produkujących żywność metodami ekologicznymi. Gospodarstwa te w odróżnieniu od naszych cechuje duża powierzchnia gruntów rolnych. W Jesenikach najmniejsze gospodarstwo miało 40 ha, a największe 1500 ha, przy czym średnio powierzchnia ta wynosiła około 300-400 ha. Ciekawy jest fakt, iż tylko 5-10 % z tej powierzchni stanowiły grunty orne, a reszta to łąki i pastwiska. Stan taki nie trwa od zawsze. Przed wojną na tych terenach mieszkali Sudeccy Niemcy. Wówczas te proporcje były dokładnie odwrotne. Mając taki potencjał użytków zielonych siłą rzeczy wydaje się więc, że czescy rolnicy skupili się na chowie zwierząt. Głównym działem produkcji jest chów bydła mięsnego. Hoduje się tu krzyżówki ras mięsnych tj. hereford, simental, charolaise, angus (czerwony i czarny), limousine, blond d’aquitane i highlander z czeską czerwono-białą oraz czyste rasy. Bydło od wczesnej wiosny do późnej jesieni jest wypasane na olbrzymich pastwiskach w systemie wolnym (bez kwater). W obrebie pastwisk znajdują się zadrzewienia i małe laski, które w naturalny sposób zapewniają zwierzętom ochronę przed słońcem. W zimie zwierzęta są spędzane do obór, lecz w niektórych gospodarstwach w ciągu dnia wypuszcza się krowy i cielęta na okólniki. Tak było w odwiedzonym przez nas gospodarstwie. Oprócz bydła rolnicy w Jesenikach hodują owce, kozy, drób i konie. Natomiast w produkcji roślinnej dominują zboża (głównie na pasze). Czescy eko-rolnicy uprawiają z powodzeniem wracającą u nas powoli do łask pszenicę orkisz. Charakterystyczne dla tych terenów są zielone wzgórza z belami siana. Tutejsi rolnicy (zarówno konwencjonalni jak i ekologiczni) zobowiązani są do wykaszania łąk w odpowiednich terminach. Gdy tego nie zrobią nakładane są na nich kary pieniężne. Z drugiej jednak strony za hektar wykoszanej łąki czy pastwiska rząd czeski płaci rolnikowi około 4000 koron (w przeliczeniu około 400 złotych). Oprócz tego czeski rolnik ekologiczny dostaje dotacje za hektar gruntów w wysokości około 3000 koron. (około 300 złotych). Mnożąc te wartości przez 400 ha dostajemy za rok... (bez komentarza). Nie ma co się dziwić, że tak mało w tamych terenach odłogów i zaniedbanych i niewykorzystanych użytków rolnych. W porównaniu z naszymi rolnikami ekologicznymi, czeski rolnik gospodarujący metodami pro-ekologicznymi jest w znacznie lepszej sytuacji.
Takie gospodarowanie zasobami przyrody ma niewatpliwie pozytywny wpływ na otaczające środowisko. Łąki i pastwiska są ekstensywną formą rolnictwa. Nie mamy tu do czynienia z częstymi zabiegami w których konieczne jest użycie ciężkiego sprzętu, paliw, środków ochrony roślin czy też nawozów. Tereny zielone są ekosystemami półnaturalnymi. Ingerencja człowieka w środowisko jest minimalna. Użytki zielone są żerowiskiem i miejscem zamieszkania dla wielu dzikich gatunków zwierząt np. zająca szaraka, sarny, lisa, borsuka, łasicowatych, płazów i gadów oraz dla wielu przedstawicieli awifauny. Życie mikrobiologiczne gleby jest nieporównywalnie bogatsze niż na polach uprawnych. Kolejnym plusem jest fakt, iż tereny zadarnione mogą być obszarem małej retencji wodnej, która może obniżyć ryzyko powodzi. Na końcu pozostaje efekt krajobrazowy i rekreacyjno-turystyczna rola otwartych przestrzeni.
W Polsce tereny podgórskie wyglądają zgoła odmiennie niż w tak blisko leżących Czechach. Spoglądając na zbocza i doliny w naszym kraju uderza nas mnogość ugorów i nieużytków. Z rzadka dojrzymy większe stada bydła i zagospodarowane użytki zielone. Częściej mamy do czynienia z pojedyńczymi sztukami pasącymi się na przydrożnych rowach czy płachetkach nic nie wartej zieleni.
Gospodarstwa ekologiczne w naszym kraju charakteryzują się małą powierzchnią. Uprawia się w nich szczególnie warzywa i owoce. Brak jest tendencji do tworzenia gospodarstw, których priorytetem działania obok produkcji rolnej, jest ochrona zasobów przyrodniczych i krajobrazu. Nie jest to możliwe gdyż owe gospodarstwa są po prostu za małe. Środowisko w najbliższej okolicy jest “czystsze” lecz ten pozytywny wpływ zamiera w miarę oddalania się od gospodarstwa. Aby ten wpływ spotęgować konieczne jest wyznaczanie obszarów pod zagospodarowanie rolnikom produkujących metodami ekologicznymi. Z tego tytułu otrzymamy nie tylko żywność ekologiczną ale i korzyść dla naszego środowiska przyrodniczego.
Uprawa winorośli w Polsce
Leszek Telatyński
Sekcja Winoroślarska, Związek Sadowników Polskich
ul. Małomicka 64/2
59-300 Lubin
tel. 0-prefix-76 844 23 12
Wstęp:
Ojczyzną większości uprawianych w Europie odmian winorośli są gatunki pochodzące z basenu M. Śródziemnego i Azji południowo-zachodniej. Roślina ta znana była w uprawie od czasów biblijnych a rozprzestrzenienie się jej na północ i wschód Europy zawdzięczamy głównie podbojom Rzymian. W późniejszym okresie szerzenie się chrześcijaństwa było przyczyną wzrostu zapotrzebowania na wino do celów liturgicznych a tym samym wzrastało zainteresowanie zakładaniem winnic. Do Polski winorośl dotarła w XI w za sprawą zakonów, najpierw na Ziemie Zachodnie a w XV wieku również nad Wisłę. W początkach XIX wieku nad winoroślą zawisło widmo zagłady za sprawą zawleczonego z Ameryki Północnej mączniaka rzekomego oraz groźnego szkodnika: filoksery winiec. Podjęte środki zapobiegawcze jak stosowanie środków ochrony roślin, szczepienie odmian szlachetnych oraz prace hodowlane doprowadziły do zahamowania tendencji spadkowej w produkcji. Polska nigdy nie była liczącym się producentem winogron. W okresie powojennym doprowadzono do likwidacji przejętego po Niemcach okręgu winniczego w okolicach Zielonej Góry.
Wartości dietetyczno-smakowe.
Winogrona zawierają duże ilości witamin z grupy B ponadto witaminy: A, PP, E, D oraz niewielkie witaminy C. Cenna jest zawartość łatwo przyswajalnego żelaza, wapnia, magnezu, jodu i potasu. Sok jest zasadotwórczy, działa odkwaszająco na organizm. Działając moczopędnie wspomaga pracę nerek oraz reguluje działanie wątroby. Związki z grupy antocjanowej hamują rozwój komórek rakowych oraz obniżają zawartość “złego” cholesterolu. Naturalna glukoza regeneruje organizm szczególnie w okresie rekonwalescencji. Działanie wina, soków i świeżych owoców jest podobne. Szczególnie cenne są odmiany o ciemnej skórce i ciemnym soku.
Warunki klimatyczno-glebowe.
Przyjmuje się, że odpowiednie warunki klimatyczne do uprawy większości odmian przerobowych ogranicza linia Gorzów, Łódź, Lublin. Praktycznie na terenie całego kraju można uprawiać winorośl pod osłonami. Winorośl nie ma szczególnych wymagań co do gleby. Uwidaczniają się jednak znaczne różnice w we wzroście i rozwoju roślin zależnie od typu gleby na jakiej posadzone są rośliny. Odczyn gleby winien być obojętny. Winorośli nie należy sadzić w zagłębieniach terenowych ze względu na szkody mrozowe.
Nasadzenia, uprawa pielęgnacja.
Do nasadzeń towarowych należy używać sadzonek tzw. długich ze szkółki polowej. Glebę należy przygotować jak pod większość roślin sadowniczych. Istotną rzeczą jest głębokie sadzenie co zabezpiecza rośliny przed brakiem wody oraz możliwością wymarznięcia. Podstawowym zabiegiem pielęgnacyjnym jest cięcie i formowanie krzewu. Corocznie, wczesną wiosną należy wykonać cięcie formujące krzew. W okresie wegetacji należy wielokrotnie wykonywać cięcia pielęgnacyjne. Z wielu form prowadzenia krzewów najczęściej stosowana jest forma Guyota. Winorośl narażona jest na szereg czynników które mogą doprowadzić do obniżenia plonu, a w skrajnych przypadkach nawet do zniszczenia krzewu czy plantacji. Czynniki te dzielimy na fizjologiczne i patogenne. Do pierwszych zaliczamy mrozy, przymrozki, grad, wiatry, brak lub nadmiar wody, składników pokarmowych, niewłaściwie zastosowane środki ochrony roślin. Do patogennych zaliczamy choroby i szkodniki.
Warianty uprawy winorośli w Polsce.
Uprawa odmian przerobowych z przeznaczeniem na wina i soki. Odmiany te charakteryzują się podwyższoną odpornością na mróz i choroby, mają średniej wielkości owoce, są słodkie i bardzo soczyste czasem aromatyczne, posiadają właściwości cenione w przetwórstwie.
Z odmian które można polecić do towarowej uprawy można wymienić: Aurora, Bianka, Hibernal, Festiwalnyj, Seyval Blanc, Sibera, Cascade, Gołubok, Rondo, Wiszniewyj, Rannyj.
Uprawa odmian deserowych pod osłonami. Cechami charakterystycznymi dla tej grupy odmian są: duże grona, duże owoce, miąższ winno-słodki, chrupki, zrośnięty ze skórką, podwyższona odporność na choroby, bardzo wczesna pora dojrzewania lub możliwość długiego przechowywania. Odmianami godnymi polecenia w tego typu uprawie są: Arkadia, Festivee, Frumoasa Albae, Kodrianka, Muskat Letnij, Mołdowa, Wostorg.
Uprawa amatorska w ogrodach przydomowych i na działkach. Zazwyczaj odmiany posiadające cechy pośrednie a więc o owocach które nadają zarówno do konsumpcji jak i na wina. Do takich należą: Perła Zali, Polar, Peage, Schuyler, Alden, Einset Seedless, Nero.
Ważną i liczną grupą przyszłych producentów winogron mogą stać się gospodarstwa agroturystyczne. Dobór odmian winien uwzględniać szereg czynników gospodarczych jak i siedliskowych danego terenu np.: wysokości n.p.m., termin dojrzewania i możliwość przechowywania odmiany, przetwórstwo itp.
Podsumowanie:
Zmiany społeczno-gospodarcze zachodzące w naszym kraju spowodowały, że istnieje potrzeba zmian w strukturze agrarnej wsi. Być może winorośl stwarza szansę na ciekawą pracę, na nową drogę rozwoju gospodarstwa czy nawet regionu. Nieliczne nasze doświadczenia jak również opinie fachowców z krajów ościennych potwierdzają, że winorośl winna powrócić do uprawy w nasze najcieplejsze rejony dając pracę, a cenne owoce i wina ubogacą nasze stoły.
Pomimo wspólnego rynku jaki nas czeka są przesłanki iż jest kilka atutów które dają rękojmię, że uprawa winorośli winna być dochodowa;
- wina regionalne produkowane pod miejscowe zapotrzebowanie o specyficznych cechach np.: wina słodkie, wina miodowe itp.,
- Produkcja win z plantacji ekologicznych,
- Produkcja owoców deserowych z plantacji ekologicznych,
- Niskie koszty produkcji owoców deserowych pod osłonami,
- Na całym świecie wina miejscowe wypierają importowane,
- Uprawa odmian mieszańcowych odpornych na choroby.
Reasumując należy stwierdzić, że winorośl należy zacząć traktować jak każdą inną uprawę prowadzoną na skalę przemysłową.
|
